Welk probleem wil je oplossen en op welke oplossing richt jij je?
Veel oplossingen voor de klimaatcrisis zijn al bedacht. Technisch kan er ontzettend veel. Toch gaat verandering traag, omdat het anders dรณen de echte uitdaging is. Ook het IPCC onderstreept dit: volgens het zesde IPCC-rapport kunnen veranderingen aan de vraagkant, waaronder gedrag, de uitstoot in alle sectoren met 40 tot 70 procent verminderen in 2050.
In de zorg zien we dit heel duidelijk. Groene koplopers in ziekenhuizen en revalidatiecentra hebben al veel mooie initiatieven. Het laaghangend fruit is geplukt, en de volgende stap vraagt meer: collega’s meekrijgen, gewoontes echt veranderen en het zelf volhouden. Juist dan neemt de weerstand vaak toe. Dat is een signaal dat verandering serieus wordt genomen en het kantelpunt dichterbij komt.
Daar richten wij ons op met Zorg met Toekomst. In praktische trainingen, gegeven door twee klimaatpsychologen, krijgen groene koplopers inzicht in hun eigen klimaatemoties en coping, leren ze twaalf vormen van weerstand herkennen (gebaseerd op onderzoek van Fransen e.a., Radboud Universiteit, 2025) en ontdekken ze waar ze hun energie het best kunnen inzetten. Onderzoek van Centola e.a. (Science, 2018) laat zien dat een sociaal kantelpunt al binnen bereik komt als ongeveer een kwart van de groep meegaat. Je hoeft dus niet iedereen te overtuigen. Tot slot ontwerpen deelnemers zelf een gedragsinterventie voor hun eigen praktijk om zo een initiatief waar ze al mee bezig zijn verder te brengen.
Op welke wijze draagt dit bij aan de circulaire transitie?
Circulair werken staat of valt met gedrag. Dat zien we terug in de casussen die zorgmedewerkers tijdens de training inbrengen: minder handschoenen gebruiken, minder celstofmatjes, afstappen van wegwerpmaterialen en beter recyclen van wat er al is. De techniek en de alternatieven zijn er vaak al, maar gewoontes, tijdsdruk en weerstand houden verandering tegen. Met onze aanpak analyseren deelnemers wat er in hun situatie ontbreekt (weten, voelen, willen of kunnen) en kiezen ze gerichte gedragstechnieken om nieuwe routines op de werkvloer te laten landen. Zo maken we circulaire ambities uitvoerbaar, afdeling voor afdeling.
Welke impact verwacht je dat dit project zal hebben?
De zorgsector is verantwoordelijk voor zo’n 7 procent van de Nederlandse CO2-uitstoot, 13 procent van het grondstoffengebruik en 4 procent van het afval (RIVM, 2022). Jaarlijks gaat het om ongeveer 328 miljoen kilo afval, waarvan 80 procent wordt verbrand (VWS, 2025). Veel daarvan bestaat uit wegwerpmaterialen. En juist het gebruik daarvan is gedrag waar deelnemers in onze trainingen mee aan de slag gaan: minder handschoenen, wasbare celstofmatjes, minder papier op de behandeltafel en afvalstromen beter organiseren.
Elke groene koploper die met meer overtuiging en vaardigheid aan de slag gaat, beรฏnvloedt collega’s, afdelingen en uiteindelijk hele organisaties. Omdat we inzetten op sociale kantelpunten, werkt die invloed als een olievlek: van koplopers naar teams, van teams naar organisaties, van organisaties naar de sector. We verwachten dat de trainingen bijdragen aan concrete materiaalbesparing op de werkvloer, snellere uitvoering van verduurzamingsplannen en minder uitval van gemotiveerde koplopers. De aanpak is direct toepasbaar in andere sectoren, zoals de GGZ, gemeenten en het bedrijfsleven.
Waar sta je op dit moment? Welke impact heb je al gerealiseerd?
De zorgsector is verantwoordelijk voor zo’n 7 procent van de Nederlandse CO2-uitstoot, 13 procent van het grondstoffengebruik en 4 procent van het afval (RIVM, 2022). Jaarlijks gaat het om ongeveer 328 miljoen kilo afval, waarvan 80 procent wordt verbrand (VWS, 2025). Veel daarvan bestaat uit wegwerpmaterialen. En juist het gebruik daarvan is gedrag waar deelnemers in onze trainingen mee aan de slag gaan: minder handschoenen, wasbare celstofmatjes, minder papier op de behandeltafel en afvalstromen beter organiseren.
Elke groene koploper die met meer overtuiging en vaardigheid aan de slag gaat, beรฏnvloedt collega’s, afdelingen en uiteindelijk hele organisaties. Omdat we inzetten op sociale kantelpunten, werkt die invloed als een olievlek: van koplopers naar teams, van teams naar organisaties, van organisaties naar de sector. We verwachten dat de trainingen bijdragen aan concrete materiaalbesparing op de werkvloer, snellere uitvoering van verduurzamingsplannen en minder uitval van gemotiveerde koplopers. De aanpak is direct toepasbaar in andere sectoren, zoals de GGZ, gemeenten en het bedrijfsleven.
“๐๐ ๐๐๐ฃ ๐๐ก ๐ก๐๐ฃ๐ ๐ข๐๐ฉ ๐๐ช๐ช๐ง๐ฏ๐๐๐ข๐๐๐๐ ๐๐๐ฏ๐๐, ๐ซ๐ค๐ค๐ง๐๐ก ๐ค๐ฅ ๐๐ฃ๐๐ค๐ช๐. ๐ฟ๐ ๐ฅ๐จ๐ฎ๐๐๐ค๐ก๐ค๐๐๐จ๐๐๐ ๐๐ฃ๐จ๐ฉ๐๐๐ ๐๐จ ๐ฅ๐๐จ ๐ง๐๐๐๐ฃ๐ฉ ๐๐๐ก๐๐ฃ๐๐ง๐๐๐ ๐๐ง ๐๐๐ฌ๐ค๐ง๐๐๐ฃ. ๐ฟ๐๐ฏ๐ ๐ฉ๐ง๐๐๐ฃ๐๐ฃ๐ ๐ฌ๐๐จ ๐๐ฃ๐ค๐ง๐ข ๐ฌ๐๐๐ง๐๐๐ซ๐ค๐ก ๐ค๐ข ๐ฉ๐ ๐ก๐๐ง๐๐ฃ ๐๐ค๐ ๐๐ ๐ฅ๐จ๐ฎ๐๐๐ค๐ก๐ค๐๐๐ ๐ ๐ช๐ฃ๐ฉ ๐๐ฃ๐ฏ๐๐ฉ๐ฉ๐๐ฃ ๐ซ๐ค๐ค๐ง ๐๐๐ฉ ๐ซ๐๐ง๐๐ช๐ช๐ง๐ฏ๐๐ข๐๐ฃ ๐ซ๐๐ฃ ๐๐ ๐ฏ๐ค๐ง๐.” Programmamanager duurzaamheid van een ziekenhuis
Waar zit volgens jou de innovatie van je project?
De innovatie zit allereerst in het inzicht dat de mens de belangrijkste knop is om aan te draaien. Waar de meeste duurzaamheidsprogramma’s zich richten op kennis en techniek, laten wij ook klimaatemoties een rol spelen. Boosheid, verdriet, angst en plezier vertellen iets over wat mensen belangrijk vinden. Door daar ruimte voor te maken en ze te verbinden aan handelingsperspectief, worden ze een bron van langdurige motivatie in plaats van een reden om af te haken. Hetzelfde geldt voor weerstand: dat is een signaal dat er verandering gaande is, en er zit waardevolle informatie in verborgen die een initiatief juist beter kan maken.
Daarnaast hebben we speciaal voor deze training eigen instrumenten ontwikkeld: een ontwerptemplate en een kaartenset. Daarmee analyseren deelnemers stap voor stap welk gedrag ze willen veranderen, wat mensen nu nog tegenhoudt en welke gedragstechnieken daarbij helpen. De kaarten zijn ingedeeld in weten, voelen, willen en kunnen, en bevatten extra krachtige technieken rond automatisch gedrag, sociale invloed en beloning. Zo vertalen we wetenschappelijke gedragspsychologie naar iets wat een verpleegkundige of facilitair medewerker morgen zelf kan toepassen. En dat brengen we op grote schaal het land in.
Waar ga je het geld voor gebruiken?
Met โฌ25.000 zetten we de volgende stap: van een succesvol programma naar een stevige, schaalbare organisatie. Het momentum is er nu. Binnen de Green Deal Duurzame Zorg werken inmiddels ruim vijfhonderd partijen aan verduurzaming, en veel laaghangend fruit is geplukt. De transitieagenda Hooghangend fruit (UMC Utrecht, Groene Zorg Alliantie en DRIFT, 2025) laat zien dat de grootste winst nu hoger in de boom ligt en vraagt om cultuurverandering en een sterke vergroeningsbeweging. Duurzaam werken moet echt de sociale norm worden.
Dat is precies waar klimaatpsychologie het verschil maakt. Daarom investeren we in een CRM-systeem en betere werkprocessen, zodat we ons netwerk van zo’n 200 vrijwilligers, de groeiende groep deelnemers en onze partners goed kunnen blijven verbinden en ondersteunen. Zo houden we de beweging na de trainingen levend en kunnen we haar blijven voeden met ons bestaande aanbod, zoals Actieve Hoop, veerkrachtgroepen en verdiepende trainingen, op maat gemaakt voor zorginstellingen en andere organisaties.
Daarnaast gebruiken we het geld om klimaatpsychologie en onze instrumenten naar nieuwe plekken met veel impact te brengen, zoals de GGZ, gemeenten en bedrijven. Wat in de zorg werkt, kan overal werken. Zo bereikt het inzicht dat wij zelf de systeemverandering zijn nog veel meer mensen.
