Welk probleem wil je oplossen en op welke oplossing richt jij je?
Onze huidige economie is grotendeels lineair. We winnen grondstoffen, produceren goederen, gebruiken ze en voeren zowel het product als de reststromen af. Ook in de stad verdwijnen waardevolle materialen dagelijks in afval-, riool- en verbrandingssystemen.
Piss Soap richt zich op drie van deze onderbenutte reststromen: menselijke urine, gebruikt frituurvet en houtas. Deze materialen zijn lokaal en in grote hoeveelheden beschikbaar, maar worden normaal gesproken gezien als afval of als iets dat moet worden afgevoerd en verwerkt.
De oplossing van Piss Soap is om deze reststromen lokaal te verzamelen en te transformeren tot een nieuw product: zeep. Daarmee maakt het project een alternatieve materiaalcyclus zichtbaar. Afval wordt grondstof, lokale gebruikers worden deelnemers aan de productie en een product ontstaat uit materialen die al aanwezig zijn in de directe omgeving.
Het project lost daarmee niet alleen een technisch of materieel probleem op. Piss Soap richt zich ook op een culturele barrière binnen de circulaire transitie: onze neiging om sommige materialen automatisch als waardeloos, vies of onbruikbaar te beschouwen. Juist die mentale scheiding tussen “grondstof” en “afval” staat een werkelijk circulaire samenleving vaak in de weg.
Door iets dat als vuil wordt gezien te transformeren tot iets dat juist met schoonmaken wordt geassocieerd, maakt Piss Soap deze tegenstelling letterlijk tastbaar.
Op welke wijze draagt dit bij aan de circulaire transitie?
Piss Soap is circulair op meerdere niveaus.
Ten eerste gebruikt het project uitsluitend reststromen als uitgangsmateriaal: menselijke urine, gebruikt frituurvet en houtas. Daarmee wordt de vraag gesteld welke nieuwe producten kunnen ontstaan zonder nieuwe grondstoffen te winnen of materialen speciaal te produceren.
Ten tweede is de productie lokaal en kleinschalig. De grondstoffen kunnen worden verzameld in de directe omgeving – bijvoorbeeld uit horeca, publieke ruimte, huishoudens of evenementen – en met relatief eenvoudige apparatuur worden verwerkt. Hierdoor verkent Piss Soap een model van gedistribueerde productie: produceren waar de materialen beschikbaar zijn, in plaats van grondstoffen en producten over lange afstanden te verplaatsen.
Ten derde is het eindproduct ontworpen als onderdeel van een korte materiaalcyclus. De zeep wordt gebruikt en lost vervolgens op tijdens het gebruik. Er blijft geen langdurig product over dat na gebruik opnieuw afval wordt.
Maar de belangrijkste circulaire bijdrage is misschien wel sociaal. Een circulaire economie vraagt niet alleen om nieuwe materialen en technologieën, maar ook om nieuwe vormen van betrokkenheid. Piss Soap maakt mensen onderdeel van de keten. Via piss collections, workshops, tentoonstellingen en collectieve productie wordt de normaal onzichtbare afvalstroom zichtbaar en bespreekbaar.
Zo onderzoekt Piss Soap hoe een circulaire transitie eruit kan zien wanneer inwoners niet alleen consumenten of afvalproducenten zijn, maar actieve deelnemers aan lokale materiaalcycli.
Welke impact verwacht je dat dit project zal hebben?
De beoogde impact van Piss Soap is zowel materieel als cultureel.
Materieel onderzoekt het project hoe lokale afvalstromen kunnen worden omgezet in nieuwe producten, waardoor de behoefte aan nieuwe grondstoffen en lineaire productieprocessen kan worden verminderd. Door te werken met gebruikte en lokaal beschikbare materialen ontstaat een alternatief voor productie die afhankelijk is van nieuw gewonnen grondstoffen, complexe internationale ketens en energie-intensieve verwerking.
De grootste schaalbare impact ligt in het ontwikkelen van een reproduceerbaar model. Piss Soap is niet bedoeld als één kunstobject of één enkele zeep, maar als een open en lokaal toepasbare methode die in verschillende stedelijke contexten kan worden getest: van buurten en festivals tot horeca, culturele instellingen en publieke voorzieningen.
Daarnaast heeft Piss Soap een belangrijke gedrags- en bewustwordingsimpact. De circulaire transitie wordt vaak abstract besproken in termen van percentages, afvalstromen en CO₂. Piss Soap maakt die transitie persoonlijk en fysiek. Mensen worden geconfronteerd met hun eigen materiaalstromen en ervaren dat “afval” een grondstof kan zijn.
Met de volgende ontwikkelingsfase willen we de impact systematischer meten. Daarbij willen we onder andere registreren hoeveel restmateriaal wordt verzameld en hergebruikt, hoeveel zeep lokaal wordt geproduceerd, welke materiaalstromen hierdoor worden vervangen of vermeden en wat de milieu-impact van de lokale productie is in vergelijking met conventionele zeep en afvalverwerking.
Onze ambitie is om Piss Soap te ontwikkelen van een bewezen artistiek en participatief experiment naar een meetbaar, reproduceerbaar model voor lokale regeneratieve productie.
Waar sta je op dit moment? Welke impact heb je al gerealiseerd?
Piss Soap is voorbij de conceptfase. Sinds de start is het project ontwikkeld en getest in uiteenlopende publieke, culturele en participatieve contexten.
Er zijn piss collections en workshops georganiseerd waarin deelnemers onderdeel werden van het verzamelen en transformeren van reststromen. Piss Soap is onder andere ontwikkeld en gepresenteerd in Amsterdam en op verschillende andere locaties in Nederland en Europa.
Het project heeft inmiddels internationale erkenning gekregen. Piss Soap was finalist bij de New European Bauhaus Prizes in de categorie “Shaping a circular ecosystem and supporting life-cycle thinking” en won eerder een Distributed Design Award in de categorie Future Thinking. Recent ontving het project twee speciale prijzen binnen de CrQlr Awards: de Design for Debate Prize en de This is Creative Value Shift Prize.
Daarnaast is Piss Soap opgenomen in en gepresenteerd door verschillende instellingen en programma’s die zich bezighouden met toekomstige materialen, circulariteit, water en regeneratief ontwerp. Het project is getoond in tentoonstellingen, workshops en publieke programma’s in onder andere Nederland, Duitsland, Zwitserland, Oostenrijk en Japan.
De gerealiseerde impact ligt tot nu toe vooral in drie gebieden:
Het aantonen dat reststromen zoals urine, gebruikt frituurvet en houtas daadwerkelijk kunnen worden ingezet voor lokale productie.
Het ontwikkelen en testen van participatieve methodes voor het verzamelen en transformeren van deze materialen.
Het bereiken van een breed publiek en het openen van maatschappelijke discussie over afval, hygiëne, circulariteit en de waarde van menselijke reststromen.
De volgende stap is om deze artistieke en experimentele praktijk verder te structureren als een reproduceerbaar en meetbaar circulair model.
Waar zit volgens jou de innovatie van je project?
De innovatie van Piss Soap zit niet alleen in het maken van zeep uit onverwachte materialen. De echte innovatie zit in het combineren van materiaalonderzoek, circulair ontwerp, lokale productie en gedragsverandering in één systeem.
Piss Soap vertrekt vanuit een radicale maar eenvoudige vraag: wat gebeurt er als we niet langer bepalen wat afval is op basis van walging, gewoonte of bestaande infrastructuur, maar op basis van de potentiële waarde van een materiaal?
Door menselijke urine, gebruikt frituurvet en houtas samen te brengen, creëert Piss Soap een nieuwe materiaalrelatie tussen publieke ruimte, huishoudens, horeca en gebruikers. Het project verbindt afvalstromen die normaal gesproken afzonderlijk en onzichtbaar worden afgevoerd.
Ook de productielogica is innovatief. In plaats van grootschalige centrale productie onderzoekt Piss Soap een gedistribueerd model dat lokaal kan worden uitgevoerd met weinig energie en eenvoudige apparatuur. Hierdoor kan de productie dichter bij de bron van de grondstoffen plaatsvinden.
Daarnaast gebruikt Piss Soap provocatie als ontwerpstrategie. De naam en het materiaal roepen in eerste instantie weerstand op. Juist die weerstand wordt ingezet om een gesprek te openen. Het project laat zien dat innovatie niet altijd comfortabel hoeft te zijn: soms is vervreemding nodig om bestaande systemen opnieuw zichtbaar te maken.
Piss Soap transformeert daarmee niet alleen afval in een product, maar probeert ook onze definitie van afval zelf te veranderen.
Waar ga je het geld voor gebruiken?
Met het prijzengeld van €25.000 willen we Piss Soap naar een volgende ontwikkelingsfase brengen: van een succesvol artistiek en participatief experiment naar een meetbaar en reproduceerbaar model voor lokale circulaire productie in Nederland.
Het geld zal worden ingezet voor een pilotprogramma waarin we samen met lokale partners een complete Piss Soap-cyclus testen: het verzamelen van reststromen, de lokale productie van zeep en het meten van de ecologische en sociale impact.
De investering wordt gebruikt voor:
– het ontwikkelen van een praktische mobiele of lokale productieset voor Piss Soap;
– het organiseren van meerdere lokale inzamel- en productiepilots in samenwerking met publieke, culturele en/of horecapartners;
– materiaal- en productonderzoek om het productieproces verder te documenteren en optimaliseren;
– een onafhankelijke impactanalyse, waaronder een vergelijking van grondstoffengebruik, energiegebruik en potentiële klimaatimpact met conventionele product- en afvalstromen;
– het ontwikkelen van een open, reproduceerbare toolkit waarmee andere gemeenschappen, ontwerpers en organisaties het model kunnen toepassen.
Het doel is om aan het einde van de pilot niet alleen zeep te hebben geproduceerd, maar een concreet en onderbouwd model te kunnen presenteren voor hoe lokale menselijke en stedelijke reststromen kunnen worden omgezet in nieuwe producten.
De Nationale Klimaat Prijs zou daarmee precies de impuls geven die nodig is om Piss Soap van een bewezen cultureel experiment door te ontwikkelen tot een schaalbaar en meetbaar voorbeeld van de circulaire en regeneratieve stad.
