Welk probleem wil je oplossen en op welke oplossing richt jij je?
Bij de ontwikkeling van zonneparken komen natuur, landschap en omwonenden vaak pas in beeld nadat de belangrijkste keuzes al zijn gemaakt. Dan ligt het energieproject in grote lijnen al vast en gaat het gesprek vooral over de inpassing ervan. Met Energietuinen brengen we die belangen eerder bij elkaar. We kijken wat een locatie kan bieden voor duurzame energieopwekking en wat het gebied nodig heeft. Welke natuur kan hier ontstaan? Hoe passen de panelen in het landschap? Wat vinden omwonenden belangrijk? En welke functies kunnen we combineren? Tegelijk moet het plan financieel haalbaar zijn: zonder sluitende businesscase komt er geen Energietuin.
Vanuit die afweging werken we aan een natuurinclusief ontwerp. Tussen en onder de panelen kan bloemrijke vegetatie groeien, terwijl hagen, poelen, nestgelegenheid en ecologische verbindingen een plek krijgen in het plan. Waar het gebied zich ervoor leent, kunnen ook recreatie, voedselproductie en educatie worden toegevoegd. Bewoners en lokale organisaties denken vanaf het begin mee en kunnen via energiecoöperaties ook financieel participeren. Zo ontstaat een zonnepark waarin energieopwekking, natuur en de wensen van de omgeving samen zijn ontworpen.
Op welke wijze draagt dit bij aan de circulaire transitie?
Circulariteit gaat voor ons niet alleen over materialen, maar ook over hoe we omgaan met iets wat in Nederland minstens zo schaars is: ruimte. In Energietuinen combineren we energieopwekking met natuurontwikkeling en biodiversiteit en, waar dat past, met recreatie, educatie of voedselproductie. Zo benutten we dezelfde ruimte voor meerdere opgaven. Ook bij de keuze van materialen kijken we naar circulariteit. Waar technisch en financieel haalbaar, werken we met circulaire zonnepanelen.
Welke impact verwacht je dat dit project zal hebben?
Onze ambitie is dat natuurinclusieve energieopwekking niet de uitzondering blijft, maar de norm wordt: dat nieuwe zonneparken niet alleen worden beoordeeld op hoeveel duurzame energie ze produceren, maar ook op wat ze bijdragen aan natuur, landschap en hun omgeving.
Daarvoor willen we de lessen uit Energietuinen verder verspreiden: naar nieuwe locaties, naar ontwikkelaars en energiecoöperaties en naar beleid en standaarden. De uiteindelijke impact van Energietuinen reikt daarmee veel verder dan de projecten die we zelf realiseren: wat op een paar plekken begint, kan veranderen hoe we in heel Nederland duurzame energie ontwikkelen.
Waar sta je op dit moment? Welke impact heb je al gerealiseerd?
De aanpak werkt inmiddels op twee plekken. Energietuin Assen-Zuid en Energietuin ’t Veen produceren samen jaarlijks naar verwachting 20,5 miljoen kWh duurzame elektriciteit. Dit is indicatief goed voor zo’n 9.840 ton vermeden CO₂-uitstoot per jaar. Maar de opbrengst is groter dan CO₂-reductie alleen: dezelfde ruimte levert ook nieuwe natuur, recreatie en lokaal eigenaarschap op.
n Energietuin Assen-Zuid is een voormalig braakliggend terrein van circa 50 hectare veranderd in een nieuw energielandschap. Op ongeveer 19 hectare staan zonnepanelen die stroom leveren voor meer dan 6.000 huishoudens. De overige circa 30 hectare biedt ruimte aan natuur, recreatie en educatie. De eerste ecologische resultaten zijn veelbelovend. In het gebied zijn onder meer dassen, vossen, reeën, grasmussen en rode en gele kwikstaarten waargenomen. Bijzonder is de komst van de grauwe klauwier. Deze bedreigde Rode-Lijstsoort was vooraf gekozen als icoonsoort voor de Energietuin en werd binnen een jaar na de opening daadwerkelijk in het gebied waargenomen. Samen met Wageningen University & Research hebben we de ecologische ontwikkeling gevolgd.
Energietuin ’t Veen laat zien dat de aanpak ook op een heel andere plek werkt. Een voormalig sportpark in Griendtsveen werd getransformeerd tot een lokaal energielandschap. De bijna 4.000 zonnepanelen kunnen ruimschoots voorzien in de elektriciteitsbehoefte van het dorp. Daarmee is Griendtsveen na ruim honderd jaar weer energieproducent: waar vroeger energie uit turf werd gewonnen, komt die nu van de zon. De zonneweide is 100% lokaal eigendom en inwoners investeerden zelf mee.
Onze impact reikt verder dan deze projecten. Wat we lokaal ontwikkelen en in de praktijk zien werken, vertalen we naar landelijk beleid. Zo hebben we actief bijgedragen aan de introductie van aparte categorieën voor natuurinclusieve zon-PV op land binnen de SDE++. Sinds 2025 gelden daar ook natuurinclusieve voorwaarden voor grondgebonden zonneprojecten. Wat we lokaal uitproberen, begint zo door te werken in de ontwikkeling van nieuwe energieprojecten in Nederland.
Waar zit volgens jou de innovatie van je project?
Energietuinen brengen disciplines die bij de ontwikkeling van zonneparken meestal na elkaar komen, direct aan dezelfde ontwerptafel: energie, ecologie, landschap, bewonersparticipatie en lokaal eigenaarschap.
De innovatie zit in die geïntegreerde ontwerpmethode. We werken niet met een vast concept dat op iedere locatie wordt gekopieerd, maar met een vaste manier van werken: eerst begrijpen wat een plek nodig heeft en welke partijen er een belang bij hebben, en vervolgens samen ontwerpen hoe duurzame energie daar waarde aan kan toevoegen. Daardoor ziet iedere Energietuin er anders uit, terwijl de aanpak reproduceerbaar is. Niet de fysieke vorm is schaalbaar, maar de methode waarmee die vorm ontstaat. Dat maakt Energietuinen toepasbaar op heel verschillende plekken en maakt van twee gerealiseerde voorbeelden een aanpak die zich kan verspreiden.
Waar ga je het geld voor gebruiken?
We zouden graag een natuurfilm van ongeveer 30 minuten laten maken over de Energietuin Assen-Zuid. We volgen in de film hoe de natuur zich ontwikkelt op een plek waar duurzame energie wordt opgewekt. Daarmee kunnen we veel meer mensen bereiken en laten we zien welke impact gemaakt kan worden. Hiervoor zijn we in gesprek met natuurfilmer Hilco Jansma, maker van onder meer De otter, een legende keert terug en De lepelaar in een roerige wereld. Met onze Energietuinen willen we laten zien dat het kan. Assen-Zuid trekt nu al veel bezoekers uit gemeenten en provincies die komen kijken hoe energieopwekking en natuurontwikkeling samengaan. Een film maakt die ervaring voor veel meer mensen toegankelijk. We willen dit gebruiken om ook elders gesprekken op gang te brengen tussen inwoners, bestuurders en ontwikkelaars over de inrichting van nieuwe energieprojecten.
