Welk probleem wil je oplossen en op welke oplossing richt jij je?
Geneesmiddelenverspilling is een grotendeels onzichtbaar maatschappelijk probleem. Ongebruikte voorgeschreven medicijnen worden op grote schaal vernietigd, terwijl tegelijkertijd sprake is van toenemende geneesmiddelentekorten. Betrouwbare gegevens over de omvang, oorzaken en kosten van deze verspilling ontbreken vaak.
VerspildePillen.nl heeft daarom een uniforme landelijke telmethodiek ontwikkeld waarmee apotheken en zorginstellingen ongebruikte geneesmiddelen eenvoudig kunnen registreren. Door verspilling op dezelfde manier te meten ontstaat voor het eerst een betrouwbaar en vergelijkbaar beeld van waar verspilling ontstaat, welke middelen het betreft en welke verbetermaatregelen effectief zijn. Dankzij de koppeling met de G-Standaard van Z-Index is actuele geneesmiddelinformatie beschikbaar, waaronder actuele tekorten. De verzamelde gegevens uit de telling worden gebruikt voor onderzoek, beleidsontwikkeling en het voorkomen van verspilling aan de bron.
Op welke wijze draagt dit bij aan de circulaire transitie?
De meest duurzame pil is de pil die niet onnodig wordt geproduceerd. Door verspilling inzichtelijk te maken en terug te dringen vermindert de vraag naar nieuwe productie van geneesmiddelen. Daarmee worden grondstoffen, energie, water, verpakkingsmaterialen en transport bespaard. Ook wordt de hoeveelheid farmaceutisch afval verminderd.
VerspildePillen.nl ondersteunt de overgang van een lineaire keten van produceren-gebruiken-vernietigen naar een circulaire geneesmiddelenketen waarin preventie, monitoring, waardebehoud en toekomstig hergebruik centraal staan. De verzamelde data leveren bovendien belangrijke kennis op voor de verdere ontwikkeling van circulair geneesmiddelenbeleid in Nederland en Europa.
Welke impact verwacht je dat dit project zal hebben?
VerspildePillen.nl maakt een grote klimaatwinst mogelijk doordat verspilling van geneesmiddelen structureel wordt teruggedrongen. Wij verwachten impact op drie niveaus:
1. Klimaat en milieu
Minder verspilling betekent minder productie, verpakking, transport en vernietiging van geneesmiddelen. Daarmee worden grondstoffen bespaard en CO₂-uitstoot vermeden. Bovendien ontstaat inzicht in de verspilling van geneesmiddelen die PFAS of andere moeilijk afbreekbare stoffen bevatten.
2. Zorg en maatschappij
Door verspilling zichtbaar te maken kunnen zorginstellingen en apotheken doelgerichter verbeteren, worden zorgkosten beperkt en wordt zorgvuldiger omgegaan met schaarse geneesmiddelen in een tijd van toenemende tekorten. Bovendien draagt het delen van informatie onder instellingen en patiënten bij aan bewuster medicijngebruik.
3. Beleid en systeemverandering
Op beleidsniveau ontstaat een unieke landelijke kennisbasis over de omvang en oorzaken van geneesmiddelenverspilling. Deze data ondersteunen wetenschappelijk onderzoek, duurzaamheidsbeleid en toekomstige ontwikkelingen rond veilige heruitgifte van geneesmiddelen en bovendien aan duurzame en circulaire geneesmiddelenzorg. De meerderheid van het Parlement heeft in maart jl. gekozen voor een herziening van de Europese richtlijnen rondom het geneesmiddelenbeleid wat moeten leiden tot nationale wetswijziging om heruitgifte mogelijk in 2028 maken.
Waar sta je op dit moment? Welke impact heb je al gerealiseerd?
VerspildePillen.nl bevindt zich inmiddels in de opschalingsfase. De registratiemethode is ontwikkeld, getest en wordt toegepast door openbare apotheken, ziekenhuisapotheken, poliklinische apotheken en zorginstellingen door heel Nederland.
Tot nu toe zijn meer dan 225 tellingen uitgevoerd binnen verschillende sectoren van de zorg. De resultaten hebben geleid tot wetenschappelijke publicaties, politieke aandacht voor geneesmiddelenverspilling en bijdragen geleverd aan de maatschappelijke en Europese discussie over hergebruik van geneesmiddelen.
Voor het eerst beschikt Nederland over een praktische en opschaalbare methode om verspilling van geneesmiddelen systematisch in kaart te brengen, zowel lokaal binnen één zorginstelling, als op landelijk niveau. Daarmee is een stevige basis gelegd voor landelijke monitoring van de effecten van verduurzaming en verdere verduurzaming van de geneesmiddelenketen.
Recente toepassing van de telmethodiek in de langdurige zorg, waaronder een pilot bij één zorgorganisatie op 17 zorglocaties, laten zien dat de methode ook in de dagelijkse praktijk goed uitvoerbaar is. De pilot binnen de betreffende zorgorganisatie maakte zichtbaar waar verspilling ontstaat en leidde direct tot bewustwording, gesprekken over werkwijzen en concrete verbeteracties rond voorschrijven, voorraadbeheer en samenwerking tussen zorgteams en apotheken.
Waar zit volgens jou de innovatie van je project?
De innovatie zit in het zichtbaar maken van iets dat tot nu toe nauwelijks meetbaar was. VerspildePillen.nl heeft geen nieuw product ontwikkeld, maar een nieuwe systeemaanpak waarmee geneesmiddelenverspilling op uniforme wijze wordt geregistreerd en gekoppeld aan klimaatimpact, circulariteit, zorgkosten en geneesmiddelenbeschikbaarheid.
Door geneesmiddelenverspilling uniform en real-time te registreren, kunnen ongebruikte medicijnen direct worden gekoppeld aan actuele tekorten. Deze datagedreven aanpak draagt bij aan medicatiezekerheid, juist in tijden van schaarste, crises en geopolitieke onrust.
De methode verbindt zorginstellingen, apothekers, onderzoekers, beleidsmakers en overheid rondom één gezamenlijk doel. Hierdoor ontstaat niet alleen inzicht, maar ook een basis voor concrete verbeteringen en systeemverandering in de gehele geneesmiddelenketen. Bovendien maakt de methode het mogelijk om voor het eerst ook de verspilling van PFAS-bevattende en andere milieukritische geneesmiddelen in kaart te brengen.
Waar ga je het geld voor gebruiken?
Met het prijzengeld van de Nationale Klimaatprijs willen we de aanpak van VerspildePillen.nl gericht opschalen binnen Wlz-organisaties: daar waar dagelijks veel geneesmiddelen worden verstrekt en waar we in de praktijk zien dat veel verspilling ontstaat.
We gebruiken het geld om juist deze organisaties te helpen verspilling structureel te meten, begrijpen en terug te dringen. Concreet investeren we in:
het verder ontwikkelen van het digitale registratiesysteem, zodat Wlz-organisaties eenvoudig en uniform kunnen registreren;
ondersteuning van zorgorganisaties bij het uitvoeren van tellingen en het vertalen van data naar concrete verbeteracties;
dashboards waarmee organisaties direct inzicht krijgen in de omvang, oorzaken en impact van hun verspilling;
het analyseren en delen van de verzamelde data, zodat we niet alleen weten dát er verspild wordt, maar ook waar en waarom;
kennisdeling en praktische scholing voor zorgprofessionals, zodat verspilling onderdeel wordt van de dagelijkse zorgpraktijk.
Geneesmiddelenverspilling is geen onvermijdelijk bijproduct van goede zorg. Het betekent verspilling van schaarse grondstoffen, geld en CO₂, terwijl geneesmiddelen elders hard nodig kunnen zijn. Daarom willen we niet nog langer alleen praten over het probleem, maar het zichtbaar maken en samen aanpakken.
Met het prijzengeld zetten we een concrete stap: van meten naar veranderen, juist daar waar de grootste kansen liggen. Zo bouwen we vanuit Wlz-organisaties verder aan een landelijke beweging waarin verspilling wordt voorkomen, geneesmiddelen beter worden benut en duurzame zorg de norm wordt.
