Welk probleem wil je oplossen en op welke oplossing richt jij je?
Duurzaamheid komt in de ggz zelden op de agenda van de cliëntenraad. Raadsleden vinden het lastig om het onderwerp aan te kaarten zonder dat het gesprek polariseert, ervaren het als “nóg een dossier” naast alles wat al speelt, of vinden dat een cliëntenraad zich alleen met zorg moet bezighouden. Tegelijk zien we dat cliënten vaak al duurzamer willen handelen dan hun instelling mogelijk maakt, denk aan het ontbreken van herbruikbare bekers of het niet kunnen scheiden van afval, maar dat die wensen niet doordringen tot de mensen die beleid maken.
Onze oplossing is de Toolkit GGZ Cliëntenraden & Duurzame Zorg, aangevuld met een gratis snelcursus, webinars, praatkaarten, praatplaten, een checklist en een stappenplan. Deze maken duurzaamheid concreet en koppelen het aan onderwerpen waar de raad al over adviseert, zoals voeding, huisvesting en de dagelijkse leefomgeving. De boodschap is steeds: je hoeft niet alles tegelijk op te pakken, kies één onderwerp waar enthousiasme voor is en waar je als raad ook echt invloed op hebt.
Op welke wijze draagt dit bij aan de circulaire transitie?
We beperken duurzaamheid in de toolkit niet tot één thema zoals energie of klimaat, maar vliegen het in zijn geheel aan, inclusief circulariteit. In de gesprekken die de snelcursus en de praatplaat op gang brengen, komen raadsleden zelf met circulaire ideeën: van medicijnverspilling en de inzameling van overgebleven medicatie tot herbruikbare materialen en afvalscheiding binnen de instelling. Doordat we cliëntenraden vragen te kijken naar wat er in hun eigen instelling anders of slimmer kan, ontstaan die circulaire aanknopingspunten vaak vanuit de praktijk zelf, in plaats van dat wij ze opleggen. Zo wordt circulariteit onderdeel van een bredere duurzaamheidsagenda die door cliënten wordt gedragen, in plaats van een apart dossier.
Welke impact verwacht je dat dit project zal hebben?
We verwachten dat steeds meer cliëntenraden in de ggz duurzaamheid structureel agenderen, gekoppeld aan onderwerpen waar ze al over adviseren. Op de langere termijn zien we drie soorten impact: instellingen die concrete maatregelen nemen naar aanleiding van signalen van cliënten, zoals de gedoofde verlichting bij sportvelden, een cultuur waarin cliënten hun bestaande duurzame wensen makkelijker kunnen inbrengen, en verspreiding van de aanpak naar meer ggz-instellingen doordat raden onderling voorbeelden delen. Omdat duurzaamheid via de recente focus op leefstijl ook aan herstel en gezondheid raakt, verwachten we bovendien gezondheidswinst naast milieuwinst.
Waar sta je op dit moment? Welke impact heb je al gerealiseerd?
We hebben de toolkit ontwikkeld, samen met de Groene Zorg Alliantie, de Nederlandse GGZ, LSR en NCZ, in opdracht van het ministerie van VWS. Op dit moment hebben we vijf snelcursussen op locatie gegeven, met nog zes andere geïnteresseerde raden. We hebben drie webinars gehouden, met een vierde in de planning. We bereiken een netwerk van 250 geïnteresseerden via onze nieuwsbrief en maakten vier praatkaarten en een praatplaat.
Alle info staat op: https://groenezorgalliantie.com/samen-duurzaam-ggz/
Concrete resultaten zijn zichtbaar geworden bij deelnemende instellingen: bij GGZ Noord Holland Noord staan de sportveldlichten, die eerder de hele nacht aanbleven, nu standaard uit naar aanleiding van een vraag van de cliëntenraad. Bij alle GGZ-instellingen waar we langs zijn geweest hebben de cliëntenraad na de snelcursus concrete actiepunten opgesteld, waaronder het agenderen van duurzaamheid en het in kaart brengen van bestaande duurzaamheidsactiviteiten binnen de instelling. En cliëntenraden leren van elkaar: het initiatief Happy Plastic bij Reinier van Arkel en de Duurzame Bokaal bij Dimence circuleren inmiddels als voorbeelden binnen ons netwerk.
Waar zit volgens jou de innovatie van je project?
De innovatie zit in de omkering van de gangbare aanpak. Duurzaamheidscommunicatie in de zorg richt zich meestal op bestuurders, facilitair management of medewerkers, en gaat vaak over overtuigen en bewustwording. Wij richten ons op cliënten, die vaak al duurzamer willen leven dan hun instelling toelaat, en geven hen via hun cliëntenraad een structurele, formele ingang: het bestaande adviesrecht. Het gaat indirect ook om empowerment van cliënten om hun eigen leefomgeving, zorg en gezondheid mede in te richten. Daarnaast vertrekken we bewust vanuit gezondheid en herstel in plaats van klimaat als abstract probleem, omdat dat aansluit bij wat cliënten en de ggz al belangrijk vinden. Dat maakt het onderwerp minder polariserend en makkelijker te agenderen. Tot slot is de aanpak nadrukkelijk niet vrijblijvend: de toolkit helpt raden één concreet, haalbaar onderwerp te kiezen in plaats van duurzaamheid als geheel te “moeten” oplossen.
Waar ga je het geld voor gebruiken?
De subsidie vanuit VWS houdt dit jaar op, dus dat betekent dat we het project – dat net op storm komt – moeten afronden. Veel cliëntenraden kennen nu de toolkit en beginnen interesse te tonen om er ook iets mee te willen. Ons netwerk breidt zich steeds meer uit. Deze doelgroep en doel is echt pionieren: voor vele cliënten is dit de eerste keer dat ze binnen medezeggenschap over klimaat, duurzame zorg en duurzaamheid nadenken. We zouden dit project ontzettend graag voortzetten.
